Verleden

De Avonden

Samen met het Wijsgerig Gezelschap Leuven (WGL) heeft de werkgroep 'filosofie en maatschappij' in het academiejaar 2007-2008 vier debatavonden georganiseerd. Hier wisselen studenten, oud-studenten, assistenten en professoren in de wijsbegeerte op een informele manier met elkaar van gedachten over een onderwerp uit de actualiteit. Het debat wordt gevoerd op basis van een reflectietekst van een auteur, waarop respondenten en natuurlijk ook de andere aanwezigen kunnen reageren. De reflectietekst wordt idealiter gepubliceerd als opiniestuk in een Vlaamse krant om op die manier een breder publiek te kunnen overtuigen van de maatschappelijke relevantie van filosofie.

Op 10 oktober 2007 ging het debat, geleid door Griet Galle, over vrijheid en gelijkheid in het onderwijs. De reflectietekst kan hier gedownload worden en is als opiniestuk verschenen in de Standaard van 30 augustus 2007. Op 5 december 2007 ging het debat, geleid door Bart Engelen, over de rol van verkiezingen in een democratie. De reflectietekst kan hier gedownload worden en is als opiniestuk verschenen in de Morgen van 4 april 2008. Op 20 februari 2008 ging het debat, geleid door Pieter Vermeulen over het politieke engagement van kunstenaars. De reflectietekst kan hier gedownload worden. Op 16 april ging het debat, geleid door Taede Smedes, over de ideologische achtergrond van de discussies rond Intelligent Design. De reflectietekst van deze avond kan hier gedownload worden.

Ook in het academiejaar 2008-2009 hebben we maar liefst vijf Avonden georganiseerd. De eerste, geleid door Kristof Van Rossem, ging over retoriek in de politiek en de filosofie. De reflectietekst is verschenen in De Morgen van en kan hier gedownload worden. Vervolgens gingen de Avonden op verplaatsing door in het kader van het Festival van de Filosofie in Flagey in Elsene (Brussel). Dit debat over het democratische deficit in de Europese Unie werd gevoerd op basis van een tekst van Stefan Rummens en Raf Geenens die in Knack is verschenen. Op 3 december 2008 werd, ten slotte, een Avond gewijd aan de zestigste verjaardag van de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens. Dit debat over de uitdagingen voor mensenerechten in de 21e eeuw werd geleid door Aagje Ieven. De derde avond was gebaseerd op een reflectietekst van Jimmy Geutjens over de vraag of de staat als belegger mag optreden. De vijfde en voorlopig laatste Avond ging over de wenselijkheid van reclame en de vraag of en waarom we dit wel moeten tolereren. De tekst van Stijn Neuteleers die het uitgangspunt van dit debat vormde kan hier gedownload worden.

In het academiejaar 2009-2010 gooiden we het over een helemaal andere boeg. Het nieuwe concept was dat van de Avonden op verplaatsing. Zo organiseerden we in samenwerking met boekhandel Boekcargo (Tiensestraat 6, 3000 Leuven) op donderdag 10 december een interview met Prof. Herman De Dijn. Naar aanleiding van diens recent verschenen boek ‘Spinoza. De doornen en de roos’, interviewde Guy Claessens Prof. De Dijn, waarna er tijd werd gemaakt voor vragen vanuit het publiek. Op woensdag 2 juni was dan Prof. Jean Paul Van Bendegem aan de beurt. Hij werd door Lorenz Demey geïnterviewd over de relatie tussen wetenschap en maatschappij naar aanleiding van zijn boek 'Hamlet en entropie: De twee culturen, een halve eeuw later. Een pamflettair essay'. Zo besprak Van Bendegem de mate waarin wetenschap en samenleving wederzijds op elkaar betrokken zijn en moeten zijn. Meer informatie vind je op deze poster.

Daarnaast werd er, samen met het departement Psychiatrie van de K.U.Leuven, op donderdag 18 maart 2010 een debat georganiseerd over de 'depressie-epidemie' en 'het einde van de psychotherapie'. Hieraan nam met Prof. Paul Verhaeghe, Prof. Trudy Dehue en Joris Vandenberghe aan deel. Er werden vragen gesteld bij de maakbaarheid van het individu en bij sommige aspecten van de hedendaagse psychiatrie.

Op dinsdag 24 augustus 2010 vond dan weer een Avond plaats met Yvonne Denier, Marleen Temmerman en Adelheid Rigo over prenatale testen en de morele problemen die hiermee kunnen samenhangen. Tijdens deze debatavond werd er gediscussieerd over een opinietekst die geschreven is door Yvonne Denier en die hier kan gedownload worden. Het betreft de Nederlandstalige samenvatting van een Engelstalig artikel van Yvonne Denier, dat verschenen is in Journal of Medicine and Philosophy 35/2010, pp. 101-129.

De Filmavonden

Om de filosofie toegankelijk te maken voor een iets breder publiek heeft de werkgroep 'filosofie en maatschappij', samen met de Nieuw Filosofische Kring (NFK) een aantal filmavonden georganiseerd. In het voorjaar van 2008 werden een aantal films vertoond die de kijker al dan niet gewild aanzetten tot reflectie. De film in kwestie werd telkens voorzien van een inleiding en/of een bespreking door een filosoof van het Hoger Instituut voor Wijsbegeerte. Afsluitend was er ruimte voor discussie.

Op 13 februari 2008 werd Abre Los Ojos (Alejandro Amenábar, 1997) ingeleid door Bart Engelen. OP 19 maart 2008 werd Persona (Ingmar Bergman, 1966) ingeleid door Stéphane Symons. Op 9 april 2008 werd L'Ours en Peluche (Jacques Deray, 1994) ingeleid door Prof. Stefaan Cuypers. Tenslotte werd op 14 mei Rear Window (Alfred Hitchcock, 1954) ingeleid door Prof. Herman De Dijn.

Denkbeelden

Denkbeelden is een project van een aantal filosofen die aan de hand van films een staalkaart willen bieden van de filosofie. Enerzijds heeft dit geleid tot het boek 'Denkbeelden. Van film naar filosofie', uitgegeven bij Pelckmans (Kapellen) en Klement (Kampen). Aan de hand van beelden, verhaallijnen en personages introduceert het boek de grote thema's van de wijsbegeerte. Met een mix van oude kaskrakers en recente cultfilms maken de auteurs de lezers wegwijs in de verschillende disciplines en stijlen van wijsgerig onderzoek. Van Plato tot Sartre en van Psycho tot The Matrix. Het resultaat is de eerste Nederlandstalige inleiding tot de filosofie aan de hand van films. Onder de auteurs bevinden zich zowel jonge onderzoekers als gevestigde filosofen uit Vlaanderen en Nederland. Elk van hen stelt in een toegankelijke taal zijn of haar eigen discipline voor. Een must voor de filmliefhebber die op zoek is naar meer en een uitgelezen kans voor iedereen die op een aangename manier wil kennismaken met de filosofie.

Anderzijds is dit theoretische verhaal ook in de praktijk omgezet in de vorm van twee filmreeksen. De filmvertoningen vonden plaats in Cinema Zed in Leuven (oktober 2008-februari 2009) en het Filmhuis in Mechelen (december 2008-april 2009). De filosofische inleidingen bij de films werden verzorgd door gediplomeerde filosofen en waren vrij toegankelijk. Voor meer informatie over het boek, de auteurs, de films, de sprekers en de lezingen, kunt u terecht op de website van Denkbeelden.

Feest van de Filosofie 2010

Op zaterdag 17 april 2010 vond voor de eerste keer ooit het Feest van de Filosofie plaats. De werkgroep filosofie en maatschappij stond het Hoger Instituut voor Wijsbegeerte bij in de organisatie van deze primeur: een Vlaamse hoofdactiviteit in de Maand van de Filosofie. Het Feest, dat in het teken stond van het thema 'vrijheid' werd een overdonderend succes. Onder het motto dat 'Denken bevrijd(t)' kwamen filosofen, schrijvers, dichters, kunstenaars en andere interessante mensen aan bod. Aan de hand van debatten, workshops, lezingen en randanimatie werden allerlei aspecten van vrijheid verkend. Op die manier wordt het Feest van de Filosofie een podium voor een brede intellectuele reflectie, aantrekkelijk voor een ruim publiek. Partners waren Boekhandel Peeters, STUK, CinemaZed, de Maand van de Filosofie, het Wijsgerig Gezelschap en het Hoger Instituut voor Wijsbegeerte van de K.U.Leuven.

Het Feest van de Filosofie werd geopend door Hans Achterhuis, Nederlands filosoof en auteur, die op zoek ging naar een antwoord op de vraag: hoe vrij is de vrije markt? Vervolgens trok het Feest van de Filosofie alle registers open en kregen de bezoekers een gevarieerd en rijkelijk menu aangeboden. Het Feest van de Filosofie bood immers zowel in de namiddag als in de avond een boeiend programma aan met drie parallelle lijnen waarbij het mogelijk was om van de ene naar de andere workshop, lezing, sessie of discussie te gaan. Onder de sprekers bevonden zich Mia Doornaert, Patrick Loobuyck, Kathleen Cools, Arnold Burms, Geerdt Magiels, Geert Van Istendael, Richard Anthone, Nataly Ritzel, Katie Verstockt, Peter Holvoet-Hanssen, Xavier Roelens en vele anderen. Allen belichten ze vanuit hun eigen perspectief wat zij onder vrijheid verstaan. Zo waren er debatten over vrijheid van meningsuiting en over vrijheid en determinisme en werden er workshops en lezingen verzorgd over vrijheid en gevangenschap, over vrijheid en opvoeding over vrijheid en pornografie, over vrijheid in de dans en over artistieke vrijheid. Er was eveneens een performance, een streepje poëzie en een improvisatietheater door Riot. Daarnaast konden de bezoekers doorlopend terecht bij een boekenstand, een fototentoonstelling, filosofische audiofragmenten en vertoningen van kortfilms.

Met het Feest van de Filosofie willen we ook in de toekomst aantonen dat filosofie springlevend is in Vlaanderen en dat filosofie fris, relevant en leuk kan zijn. Het veelzijdige aanbod, de afwisselende perspectieven, de sprekers met naam en faam en de keuzevrijheid binnen het programma vormen hopelijk nog vaak de troeven van dit Feest van de Filosofie. Alle informatie over toekomstige edities zullen beschikbaar gesteld worden via de website: www.feestvandefilosofie.be.

Feest van de Filosofie 2011

Op zaterdag 9 april 2011 werd voor de tweede keer op rij het Feest van de Filosofie georganiseerd. Dit keer vond alles plaats in Kunstencentrum Stuk. Opnieuw kaderde het Feest in de Maand van de Filosofie, waardoor het thema al snel duidelijk was: 'het echte leven'. Naast een lezing van Susan Neiman, kon het talrijk opgekomen publiek genieten van allerlei leuke filosofische workshops, lezingen, debatten en nevenactiviteiten. Vielen vooral in de smaak: de kruisbestuiving tussen literatuur en filosofie in de workshop met Bernard Dewulf, Leen Huet, Ann Meskens en Gregory De Vleeschouwer, de diepgaande interviews met Frank Westerman en Joep Dohmen en de historische inleiding in het thema door Paul Van Tongeren. De avond werd opnieuw afgesloten met een film: de documentaire 'Bedankt & Merci', voorafgegaan door een interview met de regisseuses: Nahid Shaikh en Kat Steppe.

Door het klinkende succes van de hele dag werd al snel beslist dat er ook een derde editie zal volgen op 31 maart 2012. Opnieuw zal alle informatie beschikbaar gesteld worden via de website: www.feestvandefilosofie.be.

Studiedagen

Naar aanleiding van de Maand van de Filosofie, organiseerden de werkgroep 'Filosofie & Maatschappij' en het Wijsgerig Gezelschap een studiedag over het fenomeen van filosofisch consulentschap. Na Nederland raakt  immers ook Vlaanderen stilaan vertrouwd met de filosoof als gesprekspartner en gids bij het ontwarren en beantwoorden van allerhande levensvragen. Mensen met praktische levensvragen komen op het spreekuur bij een 'filosofisch consulent', werkzaam binnen een heuse filosofische praktijk. Onder de titel  'Bij de filosoof op de sofa. Filosofisch consulentschap van naderbij bekeken' gingen we op zoek naar antwoorden op volgende vragen. Wat houdt filosofisch consulentschap precies in? Over welke competenties moet een filosofisch consulent beschikken? Met welke vragen kan ik bij een filosofisch consulent terecht? Hoe verhoudt dit consulentschap zich tot de klassieke psychotherapie of gesprekstherapie? Deze en tal van andere vragen leggen we voor aan twee filosofisch consulenten die hun praktijk uiteenzetten. In het aansluitende panelgesprek treden beide consulenten in debat met vertegenwoordigers uit het therapeutische en het academische veld. Naar aanleiding van deze studiedag is een boekenlijst opgesteld die u hier kan bekijken. Een artikel over de studiedag met een interview met onze twee filosofisch consulenten vindt u hier.

De studiedag ging door aan het HIW op zaterdag 25 april 2009. Na een inleiding gaven Ann Meskens en Inge Duytschaever, twee filosofisch consulenten, toelichting bij hun eigen praktijken en visies. Vervolgens werd er een panelgesprek georganiseerd onder leiding van Jens De Vleminck (KU Leuven) en met deelnemers als prof. dr. em. Patrick Vandermeersch (RU Groningen) en prof. dr. Bart Raymaekers (KU Leuven). De dag werd afgesloten met een geanimeerd publiek debat.

Vormingplus

In samenwerking met Vormingplus Oost-Brabant heeft de werkgroep 'filosofie en maatschappij' een cyclus van filosofische cursussen georganiseerd. Het betreft een aantal avonden voor een breed publiek waarin professoren, assistenten en studenten van het Hoger Instituut voor Wijsbegeerte de gelegenheid krijgen om over een actueel maatschappelijk vraagstuk een voordracht te houden in interactie met het publiek.

In het academiejaar 2007-2008 beet Gregory de Vleeschouwer de spits af met zijn antwoorden op de vraag of persoonsidentiteit een illusie is. Het doel was na te denken over 'de ziel', 'het ware zelf'. Stijn Demaré had het vervolgens over de gelijkenissen tussen Britney Spears, studentikoze kantussen en Nietzsche met als doel na te denken over onze problematische verhouding tot de massa. Stefaan Cuypers probeerde dan weer te zoeken naar een antwoord op de vraag hoe ik mijn kinderen moet opvoeden. Herman De Dijn vroeg zich af wat het precies betekent gelukkig te zijn. Kristof Van Rossem zocht naar de definitie van humor, wat in verband werd gebracht met de 'lichtheid' van het bestaan. Op 11 februari 2008 probeerde Helder De Schutter na te gaan of een eventuele splitsing van België immoreel zou zijn. En Antoon Vandevelde ging dan weer op zoek naar de vraag of welvaart ons ook meer geluk brengt. Hans Maes tenslotte filosofeerde over de vraag waarom mensen kunst waardevol vinden.

In het academiejaar 2008-2009 liep deze vormingsreek door. Samuel Ijsseling concentreerde zich op de vraag of we in de best mogelijke der werelden leven. Katrien Schaubroeck ging hier verder op in en stelde misschien wel de meest fundamentele vraag uit elk mensenleven: wat is nu precies geluk? Pieter Adriaens vroeg zich dan weer af of ook dieren gek kunnen worden. Jens De Vleminck ging in op het actuele thema van atheïsme en vroeg zich af of ook atheïsten gelovig kunnen zijn. Marlies De Munck ging dieper in op de vraag welke betekenis muziek zoal kan hebben en verlenen. Carlos Steel ten slotte ging dieper in op de kwestie of mensen al dan niet vrij zijn.

In het academiejaar 2009-2010 behandelde vooreerst Filip Buekens de vraag of waarheid relatief is. In het tweede semester liep dan een heuse reeks, getiteld 'Vriendinnen van de wijsheid', waarin u kon kennismaken met enkele invloedrijke filosofes van vroeger en nu. Terwijl het woord ‘filosoof’ letterlijk ‘vriend van de wijsheid’ betekent, kent die wijsheid immers gelukkig ook vele vriendinnen. Op maandag 8 maart 2010 leidde Anya Topolskihet u in in het werk van Hannah Arendt onder de titel 'politiek, pluraliteit en macht'. Op maandag 29 maart kwam het nomadische denken van Rosi Braidotti aan bod. Kristof van Rossem verkende aan de hand van het werk van deze Italiaanse filosofe Rosi Braidotti de dynamische horizon van het worden en de betekenis hiervan voor onszelf. Op maandag 19 april besprak Katrien Schaubroeck dan weer waarin volgens Martha Nussbaum het goede leven bestaat. Op maandag 31 mei sloot Lode Lauwaert deze reeks af met een uiteenzetting over de Franse feministe, schrijfster en filosofe Simone de Beauvoir. Onder de titel 'de dubbelzinnigheid van het leven' toonde hij het verband aan tussen de twee begrippen die haar filosofie kenmerken, namelijk: vrijheid en verbondenheid.

In het academiejaar 2010-2011 waren er opnieuw twee vormingreeksen, dit keer gewijd aan wereldfilosofieën en de liefde. Op 11 oktober 2010 zorgde Daniël De Smet (directeur de Recherche aan de CNRS in Parijs en bijzonder gastdocent aan het HIW) voor een inleiding tot het Arabische denken en de wederzijdse bevruchting die in de Middeleeuwen tussen het Arabische en het Westerse denken optrad. Beide tradities steunen immers op dezelfde antieke bronnen, waaronder uiteraard Aristoteles en de scholastiek. Op 8 november 2010 leidde Anya Topolski (postdoctoraal onderzoeker bij het NWO in Eindhoven en Breda) ons in tot de hedendaagse joodse filosofie. Aan de hand van het werk van hedendaagse denkers zoals Arendt, Levinas, Sacks en Buber werden de wortels van het joodse denken blootgelegd. Op 6 december 2010 legde Herman Lodewyckx (filosoof en docent aan de Katholieke Hogeschool Brugge-Oostende) uit dat "filosoferen" en "Afrika" dat het verhaal van de Afrikaanse filosofie veel complexer is dan men gewoonlijk denkt. Hij toont het belang van het Afrikaanse denken aan, zowel voor de filosofie als voor het zelfverstaan van Afrikanen. Op 10 januari 2011 tenslotte had Carine Defoort (gewoon hoogleraar in de sinologie aan de K.U.Leuven) het over de echo’s van de Chinese traditie in het hedendaagse China, zoals het belang van ritualiteit, de familie en de gezondheid. Deze echo's overstijgen vaak de scheiding tussen de verschillende filosofische stromingen zoals het confucianisme, taoïsme, legalisme of mohisme.

Tijdens het tweede semester stond dus het thema 'liefde' centraal. Onder de titel 'filosofische liefdesverklaringen' gingen filosofen in op dit universele onderwerp. Wat houdt liefde precies in en op welke manieren verhoudt het zich tot verliefdheid, vriendschap en moraliteit? Op 7 februari 2011 had Pieter d'Hoine (postdoctoraal onderzoeker aan het HIW) het over de precieze betekenis en implicaties van de zo vaak genoemde maar evenzeer fout begrepen term 'Platonische liefde'. Op 14 maart 2011 ging Ann Van Eechaute (filosofe aan de Universiteit Antwerpen) in op de vier liefdesvormen volgens C.S. Lewis. Willem Lemmens (hoofddocent aan de Universiteit Antwerpen) sprak op 4 april 2011 dan weer op het verschil tussen liefde als passie en liefde als deugd. En op 9 mei 2011 kwamen in de workshop met Paul Moyaert (gewoon hoogleraar aan het HIW) dan weer de donkere aspecten van de liefde aan bod.

Wetenschapskamp

Op 5 en augustus 2009 was het Hoger Instituut voor Wijsbegeerte voor het eerst vertegenwoordigd op het wetenschapskamp dat jaarlijks aan de Katholieke Universiteit Leuven georganiseerd wordt. De werkgroep 'filosofie & maatschappij' ontving een groep jongeren van 9 tot 12-jarigen en een groep van 13 tot 15-jarigen om samen over geluk te filosoferen.

Op woensdag 4 en donderdag 5 augustus 2010 werkte de werkgroep Filosofie en Maatschappij opnieuw mee aan het Wetenschapskamp. De werkgroep verzorgde maar liefst zes sessies over geluk en plezier aan kinderen en jongeren van 10 tot 16 jaar.

Wetenschapsweek

De zoektocht naar geluk staat centraal in het leven van elke mens. Het is dan ook niet verwonderlijk dat de vraag wat dit precies betekent op meerdere momenten en manieren in de filosofie aan bod is gekomen. In kader van de Vlaamse Wetenschapsweek organiseerde de werkgroep 'filosofie en maatschappij' een project rond de vraag: 'Wat heet dan gelukkig zijn?'.

De bedoeling was om op dinsdag 23 november 2010 drie klassen uit de derde graad van het secundair onderwijs op het HIW te ontvangen. Samen zouden we op ludieke en interactieve manieren filosoferen over de rol van geluk in elk menselijk leven. Maar helaas zorgden enkele praktische problemen bij de scholen ervoor dat de Wetenschapsweek niet door kon gaan.

Bedoeling was om allerlei filosofische vraagstukken rond geluk, lichamelijkheid, emoties en geld aan bod te laten komen. Aan de hand van ludieke media en op een interactieve manier zouden een aantal belangrijke filosofische aspecten van geluk worden belicht. Drie klassen van ongeveer 20 leerlingen (in totaal ongeveer 60 leerlingen) zouden die dag een ‘filosofisch parcours’ afleggen langs verschillende workshops waarin telkens één medewerker zou werken rond één specifiek filosofische opvatting van geluk. In de loop van de dag zouden ook een aantal gemeenschappelijke momenten zijn om alles in goede banen te leiden. Een bundel met het nodige werkmateriaal voor de verschillende onderdelen van de dag lag klaar. Telkens opnieuw zouden drie elementen centraal staan: filosofische inhoud, ludieke vorm en argumentatief debat.

Wetenschapsprijs

De KU Leuven-cel van de Vlaamse Wetenschapsweek heeft besloten dit project financieel te ondersteunen voor 500 euro. Hiermee zal, in samenspraak met de Academische Lerarenopleiding, duurzame uitgaven gemaakt worden. Meer bepaald werden filosofisch relevante documentaires en ander interactief materiaal (zoals gezelschapsspelen) aangekocht en gearchiveerd in de bibliotheek van het Hoger Instituut voor Wijsbegeerte. Dit alles kan dan ontleend worden en gebruikt worden als lesmateriaal in het kader van interactieve lessen filosofie.