Studiedag 2012 - Vriendschap

Zaterdag 2 juni 2012, van 14u. tot 17u.30

Programma

Lezingen

Vriendschap, nihilisme en de deugd

In verschillende literaire teksten over het nihilisme speelt vriendschap een opmerkelijke rol. Voor de filosoof van het nihilisme, Friedrich Nietzsche, was vriendschap een belangrijk thema. In de voordracht wordt geprobeerd aan de hand van een aantal teksten de samenhang tussen vriendschap en nihilisme in beeld te brengen. Kan die samenhang ons misschien ook iets leren met betrekking tot de vraag of vriendschap een deugd is, misschien zelfs de hoogste deugd, en over de vooronderstellingen van een deugdethiek?

Hume over vriendschap
Hume noemt vriendschap één van de grootste vreugden van het leven. Ze steunt immers op de van nature aangename passies van fierheid en liefde, die onontbeerlijk zijn voor de ontwikkeling van de persoon en de standvastigheid van het zelf. In die zin is vriendschap een deugd of kwaliteit van het karakter die aangenaam is voor zichzelf en de ander, maar ook een waarde die bijdraagt tot een ethiek van menselijkheid en voornaamheid. Maar hoe gaat Hume om met conflict en mogelijk verraad van vrienden? Zijn beroemde vriendschap met Rousseau, die op een radicale breuk uitdraaide, kan ons helpen om Humes op het eerste gezicht eerder rooskleurige visie op vriendschap te temperen. Vriendschap was voor Hume, zo blijkt, een kostbaar goed, dat echter met eer en aanzien kan in conflict komen. Deze lezing toont aan hoe Humes onderzoek naar de verhouding tussen liefde en fierheid ook een theoretische verklaring geeft voor de broosheid van de vriendschap.

Vriendschap in Derrida's "Politiques de l'amitié".

Eerst zal kort worden stilgestaan bij de opmerkelijke opleving van de thematiek van de vriendschap in de hedendaagse met name Franse filosofie. In het kielzog van Maurice Blanchot is er inderdaad in de tweede helft van de twintigste eeuw in een keur van geschriften aandacht besteed aan vriendschap. De bekendste namen zijn wel Deleuze, Foucault, Barthes, Derrida, Nancy en Agamben. Vervolgens zal meer in het bijzonder ingegaan worden op Derrida’s "Politiques de l'amitié" uit 1994. In dit omvangrijke traktaat onderzoekt Derrida aan de hand van een aantal klassieke teksten (van Aristoteles, Nietzsche, Schmitt, Plato, Montaigne, Cicero, Augustinus, Kant en Blanchot) de lotgevallen van de vriendschapsthematiek in het westerse denken. In de voordracht zal stilgestaan worden bij de bijdrage die deze deconstructies leveren aan een  begrip van vriendschap en de implicaties daarvan voor thema's als vijandschap, broederschap.

Sprekers

• Paul van Tongeren (1950) studeerde theologie (Utrecht) en filosofie (Leuven). Hij promoveerde in Leuven op een proefschrift over Nietzsche, is gewoon hoogleraar wijsgerige ethiek in Nijmegen en buitengewoon hoogleraar ethiek in Leuven. Hij publiceerde veel over de filosofie van Nietzsche en over deugdethiek. Recent verscheen Het Europese nihilisme. Fr. Nietzsche over een dreiging die niemand schijnt te deren (Nijmegen: Vantilt, 2012). Zie verder: www.paulvantongeren.nl
   
• Willem Lemmens (1963) doceert ethiek en moderne wijsbegeerte aan de Universiteit Antwerpen. Hij is voorzitter van het Centrum voor ethiek van de Universiteit Antwerpen en publiceerde onder meer over de verhouding tussen wijsheid en emoties bij Spinoza en Hume en over Humes visie op de verhouding tussen ethiek en religie. Daarnaast vertaalde hij (samen met Walter Van Herck) Hume’s Natural History of Religion (Klement, 2011) en publiceerde over hedendaagse ethiek, politieke filosofie en bio-ethiek. Hij is tevens lid van het Belgisch Raadgevend Comité voor Bio-ethiek.
   
• Gido Berns (1939) studeerde filosofie en economie aan de KU Leuven en promoveerde aan het HIW in 1976. Na een paar jaar als ambtenaar bij de Europese instellingen gewerkt te hebben, werd hij eerst benoemd aan de Economische en daarna aan de Filosofische Faculteit van de Universiteit van Tilburg. Tot zijn emeritering eind 2004 was hij gedurende 9 jaar decaan van laatstgenoemde faculteit. Hij was van 1995 tot 2001 ook verbonden aan het Collège International de Philosophie te Parijs. Naast publicaties over hedendaagse filosofie, in het bijzonder over Jacques Derrida, heeft hij vooral gepubliceerd op het gebied van de geschiedenis van het economische denken (Aristoteles, Adam Smith, Karl Marx, Carl Menger). In zijn boek "Kringloop en woekering. Een deconstructieve filosofie van de economie" (Amsterdam : Boom, 1998) komen deze beide aandachtsgebieden samen. Binnenkort komt te Lille "La porosité. Un essai sur le rapport entre économie et politique" uit. Daarvan is ook een Engelse versie voorzien.